Via transitiearena’s oplossingen vinden voor thuiszittersproblematiek

Er zijn in Nederland naar schatting ruim 4000 thuiszitters. Er ontstaan steeds meer initiatieven voor deze leerlingen die geen passend onderwijs kunnen vinden.

Het ministerie van VWS heeft de aanpak van deze initiatieven verkend onder meer door de organisatie van transitiearena’s. Dat zijn series bijeenkomsten om kennis te delen en een netwerk op te bouwen. We vroegen Marjet van Houten, senior adviseur bij Movisie over het belang van een transitiearena als inzet bij de thuiszittersproblematiek.

“Een transitiearena helpt ons om met een nieuwe bril naar een bestaand probleem te kijken”, legt Van Houten uit. Het doel van een transitiearena is vernieuwing en verandering te stimuleren. Het is een groeiproces waarin we vernieuwende praktijkvoorbeelden uitwisselen, vraagstukken delen en samen vooruitkijken. “In een open ruimte kunnen we oude en nieuwe waarden met elkaar verkennen, en nieuwe spelregels hanteren.”

tekening transitiearena

Gesprekken met initiatieven en bijeenkomsten

Om de thuiszittersproblematiek in kaart te brengen is binnen OPaZ een verkenning uitgevoerd. Het uitgangspunt was zoeken naar nieuwe wegen. Tijdens de verkenning heeft een OPaZ-team uitgebreid gesproken met 35 initiatieven die zorg, onderwijs en/of onderdak bieden aan kinderen en jongeren die niet meer naar school gaan. Daarnaast zijn er drie bijeenkomsten georganiseerd volgens de principes van een transitiearena. Hierin hebben tientallen organisaties hun kennis en ervaringen met innovatieve oplossingen gedeeld. Gereflecteerd is op wat het initiatief biedt waardoor jongeren wel weer gaan meedoen. Hoe ze ondersteuning hebben georganiseerd. En wat volgens hen nodig is om uitval van leerlingen uit het reguliere onderwijs te voorkomen.

Ontwikkeling van vaardigheden

“Wat ons opviel in de verkenning is dat de initiatieven aansluiten bij wie de leerling is,” vertelt Van Houten, “en dat de leerling zich niet hoeft aan te passen aan een onderwijssysteem dat niet bij hem of haar past. In ons huidige stelsel is er inderdaad een spanningsveld tussen de leefwereld van de cliënten en de systeemwereld van de professionals. Dat vraagt ons om anders te kijken naar wat deze doelgroep nodig heeft. Bijvoorbeeld meer aandacht voor de ontwikkeling van vaardigheden en soft skills in plaats van een diploma.”

Mogen zijn wie je bent

Ook is er veel weerstand tegen verandering. Niet alleen organisatorisch en financieel maar ook op mentaal vlak. Een leerpunt is dus om niet te snel te willen veranderen, maar stap voor stap. Soms bleek er op school een tekort aan empathie was of dat oorzaak en gevolg werden omgedraaid. Het was dan lastig om vast te stellen of kind een tijdelijke dip heeft of structurele problemen. In die gevallen gaat het om echt te kijken wat een kind nodig heeft. Dat kan een ontwikkeltraject, een zorgtraject of een combinatie van beide zijn. 
“Voor deze kinderen is het zo belangrijk om ze de boodschap te geven dat ze mogen zijn wie ze zijn. Zelfacceptatie en zelfwaardering zijn voorwaarden voor ontwikkeling. Het is een schrijnende gedachte dat kinderen getraumatiseerd raken door het systeem dat er juist is om hen te helpen.”

Veel initiatieven met groot bereik

De verkenning en de bijeenkomsten hebben een schat aan informatie opgeleverd. “We hebben veel meer initiatieven gevonden dan verwacht en bovendien is hun bereik ook nog eens groot”, zegt Van houten verheugd. “Wat die initiatieven gemeenschappelijk hebben, is bijvoorbeeld de kinderen zien en waarderen zoals ze zijn. Ze zien hun talenten en geven hen weer zelfvertrouwen en het gevoel dat ze ertoe doen. En ze creëren een veilige opening om met hen te communiceren, zodat ze zich veilig voelen, en weer een plek in de maatschappij kunnen innemen. Zo zijn Feniks Talent en ACIC prachtige voorbeelden, om er enkele te noemen, al hebben alle initiatieven zo hun eigen meerwaarde.”

Helft terug naar onderwijs

“Dankzij deze aanpak van de transitiearena’s hebben we inzicht en wijsheid opgehaald over hoe de situatie van thuiszitters kan worden verbeterd. Een grove schatting is dat ongeveer de helft van de kinderen die een plek hebben in de initiatieven weer teruggaat naar het reguliere onderwijs, en circa de helft andere wegen van leren of ontwikkelen vindt. Slechts enkele vallen weer uit. Met de kennis van deze initiatieven willen we de problematiek van de groep thuiszitters duurzaam aanpakken. En ervoor zorgen dat de groep kinderen en jongeren die nu van ontwikkeling verstoken blijft toch weer stappen kan maken.”

Overzicht van initiatieven

Op de pagina Initiatieven voor leerlingen die geen passend onderwijs krijgen staat een overzicht van de gevonden initiatieven met links naar de websites. Deze lijst wordt regelmatig verder aangevuld. Ken je thuiszitters-initiatieven die niet op de lijst staan? Geef ze door via het contactformulier!