Verslag Denktank 1 februari

Vrijdag 1 februari was er weer een OPaZ Denktank. Met veel vertrouwde deelnemers, maar zeker ook weer nieuwe gezichten. Na een terugblik op het afgelopen jaar gingen de deelnemers in groepjes uiteen om te brainstormen over de toekomst van OPaZ. OPaZ gaat immers nog twee jaar door!

opaz denktankElke Buis, programmamanager van OPaZ gaf een toelichting op OPaZ en de verschillende bijeenkomsten die er geweest zijn, waaronder de inspiratiebijeenkomsten, werkbijeenkomsten en de actieonderzoeken. "De afgelopen tijd waren we vooral aan het doen, deze denktank is echt bedoeld om verder te denken", lichtte ze toe.

Opbrengsten praktijkinitiatieven

In de afgelopen periode heeft OPaZ enkele praktijkinitiatieven geïnitieerd.

Gezinnen met domeinoverstijgende problemen

Rebecca van der Meer gaf namens de NVSI een toelichting op hun praktijkinitiatief rond OPaZ-persona familie Hermsen: een gezin met meerdere, domeinoverstijgende problemen. De NVSI heeft met deze gezinnen gesproken. Waar hebben ze baat bij? Welke aanpak past bij hun dagelijks leven? In januari werden de bevindingen gedeeld tijdens een werkbijeenkomst. Het concept-eindrapport wordt binnenkort op de OPaZ-site gepubliceerd.

Kwetsbare ouderen

Charlotte Schreuder van Nictiz nam de deelnemers mee in de administratieve lasten die kwetsbare ouderen (persona Janny) en hun 'helpende handen' ervaren. Ook onderzocht Nictiz hoe je digitale middelen (de persoonlijke gezondheidsomgeving PGO) kunt inzetten om de papieren rompslomp te verminderen. Functionaliteiten die communicatie in de PGO makkelijker maken, bijvoorbeeld een chatmogelijkheid, kunnen al enorm helpen. Helaas blijkt de nieuwe privacywet AVG nog wel eens in de weg te zitten. Binnenkort verschijnt het eindrapport 'Helpende Handen'.

Bibliotheken voor informatie dichtbij

Aty de Groot van programma OPaZ gaf uitleg over het initiatief rond bibliotheken. Hierbij is de vraag of bibliotheken een rol kunnen spelen in de informatievoorziening voor mensen met complexe zorgvragen verkend. Panteia deed onderzoek naar de potentiële rol van bibliotheken op het gebied van zorg en ondersteuning en Ruigrok/Netpanel bracht in kaart wat de wensen en behoeften van cliënten zijn met een complexe zorgvraag. De resultaten van de onderzoeken zijn in juli 2018 gepresenteerd tijdens de inspiratiebijeenkomst over Informatie dichtbij.

Thuiszitters en rust in crisis

Marjet van Houten van Movisie (en moeder van een 'thuiszitter') verdiepte zich in de initiatieven voor kinderen en jongeren die niet meer naar school gaan (persona Sem): "We hebben 45 initiatieven gevonden, maar ik krijg bijna wekelijks nog telefoontjes van mensen die ook met iets bezig zijn. Het is interessant om te ontdekken wat deze initiatieven doen wat de reguliere partijen niet doen. Ze proberen in ieder geval niet 'ronde kinderen door een vierkant gat te duwen' en brengen vaak rust." De ministeries van OCW en VWS gaan in ieder geval verder met de thuiszittersproblematiek.

Ook bij crisis is een moment van rust en bezinning essentieel. Van Houten legde uit hoe een methode uit de armoedebestrijding (Mobility mentoring) ook in andere crises ingezet zou kunnen worden, bijvoorbeeld bij huiselijk en seksueel geweld. De gedachte achter deze aanpak is dat de weg om blijvend uit armoede te komen, begint met het wegnemen van stress door een soort 'time out'. In het vervolg van OPaZ gaan we hiermee verder.

Brainstorm

denktank groepjesIn het tweede deel van de Denktank gingen de deelnemers in groepjes uiteen om over vier onderwerpen door te praten en te brainstormen wat OPaZ op die onderwerpen kan betekenen.  

Onderwerp 1: De meest complexe zorgvragen

Bij de meest complexe zorgvragen is er vaak best bereidheid om mee te denken en zorg op maat te regelen. Vaak gaat het mis in de uitvoering: dan vallen professionals terug op protocollen en standaard werkwijzen. Professionals hebben in de praktijk vaak geen mandaat om uitzonderingen te maken uit angst voor een aanzuigende werking. Er ontstaat risicovermijdend gedrag en vaak is er ook te weinig kennis over verouderde kennis. 

Het kan helpen om te onderkennen dat cliënten met heel complexe zorgvragen een risico vormen. Vervolgens kunnen we gezamenlijk rugdekking organiseren zodat professionals betere besluiten kunnen nemen. Er moet ruimte zijn om fouten te maken, als iedereen daar vervolgens van leert. 

De rol van OPaZ is vooral: kennisdelen, ruimte in regels laten zien, zorgen dat financiële mogelijkheden duidelijk zijn. Naast kennisdelen moeten we blijven zoeken naar manieren om van medewerkers verschilmakers te maken. 

Onderwerp 2: Anders kijken en anders denken

Lang niet iedereen 'past' in de standaard wegen en werkwijzen die onze samenleving kent. In dit kader zijn interessante thema's voor OPaZ:

  • Actieonderzoek organiseren naar de toepassing van regelruimte
  • Regelruimte duidelijk maken
  • Professionals opleiden om breder te kijken en buiten de lijntjes te kleuren
  • Ervaringskennis inzetten
  • Casuïstiek gebruiken om verbindingen te laten zien
  • Vastlopende innovatieve initiatieven opsporen en achterhalen waarom de vastlopen en wat nodig is om ze weer op de rit te krijgen

De kennis die OPaZ heeft opgehaald kan gedeeld worden in workshops, waarbij het belangrijk is om de nieuwe werkwijzen ook te borgen. 

Onderwerp 3: Integraal werken

Op veel plekken ontstaan verschillende vormen van integraal werken. Er is weinig zicht op die intiatieven; OPaZ zou ze kunnen inventariseren en breder verspreiden. Enkele voorbeelden:

  • Bij gemeente Amsterdam werkt een 'verschilmaker' die bij domeinoverstijgende problematiek namens cliënten zelf de verschillende loketten benadert en acties in gang zet. 
  • Op sommige plekken zijn 'rommelbudgetten' beschikbaar, financiële ruimte om de gaten op te vullen die ontstaan door schotten tussen de domeinen. 
  • Werken met scenario's: doorrekenen welke effecten verschillende scenario's hebben in individuele casussen, om de verschillen te zien tussen de gebruikelijke werkwijze en domeinoverstijgend werken. Eigenlijk maak je dan individuele businesscases. In een aantal gemeenten wordt hier al mee gewerkt, er zijn ook rekenmodules voor. 

Wonen is nog vaak een blinde vlek. Woonproblematiek speelt bij heel veel complexe casuïstiek. OPaZ zou hier nog meer aandacht aan kunnen geven de komende tijd. Verder is een belangrijke rol voor OPaZ om kennis te delen, te laten zien waar meer ruimte zit in het stelsel en achterhalen waar het stelsel integraal werken daadwerkelijk belemmert. 

Nog een belangrijk aandachtspunt: integraal werken gaat niet alleen over samenwerken tussen de domeinen, zoals zorg, onderwijs en wonen, maar ook over samenwerken met naasten, ervaringsdeskundigen en anderen die specifieke kennis hebben die professionals missen. 

Onderwerp 4: Minder administratieve lasten  

De discussie is toegespitst op administratieve lasten voor kwetsbare ouderen. Een idee is om ouderen te helpen zich beter voor te bereiden op toekomstige veranderingen door ze via life events (bijvoorbeeld 'pensioen in zicht') te informeren over transfermomenten. OPaZ kan in kaart brengen welke kantelmomenten er zijn en welke informatie dan nodig is.  

Lokaal zijn er allerlei initiatieven, zoals de 80-jarigen check en consultatiebureaus voor ouderen. OPaZ zou deze initiatieven breder bekend kunnen maken. Ook wordt een SIRE-campagne genoemd om ouderen bewust te maken van de veranderingen die onvermijdelijk gaan komen. 

Tot slot: lang niet iedere oudere herkent zich in de term 'kwetsbaar'. Kunnen we voortaan 'realistische oudere' gebruiken?